تأملات و یادداشت هایی در باب مفهوم «هویت»

بسم الله الرحمن الرحیم

تأملات و یادداشتهایی در باب مفهوم «هویت»

مقدمه: هویت امری شناور!

مقوله هویت از موضوعات میان رشته ای است که حوزههای متعدد در آن نقش دارند.

بحثی که ما بیشتر با آن کار داریم هویت فرهنگی است.

یکی از مبانی ای که پیوند دهنده را بطه بین فرد وجامعه است بحث هویت است. و موضوع علاقه مندی علوم سیاسی، جامعه شناسی، روانشناسی اجتماعی و ... است. در 50، 60 سال اخیر خیلی بیشتر از گذشته به هویت اهمیت داده شده است.

روان شناسان به جنبههای ثابت هویت وتاثیرات عوامل پیرامونی بر آن به عبارتی همان شخصیت فرد اهمیت میدهند. اما جامعه شناسان وانسان شناسان به جنبههای بیرونی وتاثیر شرایط اجتماعی بر تحولات هویتی فرد توجه میکنند.

تلاش برای مشخص کردن حد ومرز برای هویت یک تلاش کم ثمر وبی نتیجه ای خواهد بود، چراکه هویت یک امر شناوری است، بیش از ان که نتیجه یک انتخاب قطعی باشد اقتضائات پیرامونی برآن اثر میگذارد.

هویت شکل گرفته از انتظارات وموقعیت افراد در درون جامعه است، هر شخصی در هر موقعیتی که قرار میگیرد برای او انتظارات ونقش هایی در نظر گرفته میشود.

افراد بنا بر پایههای متعدد کنش نوعی رفتاری را انجام میدهند وبنا بر آن رفتار فضای پیرامونی خود را تغییر میدهند.

هر اقدام ما ترکیبی جدید در جامعه ایجاد میکند. نتیجتاً هر فرد دران فضای اجتماعی که دارد زندگی میکند با هر عمل وعکس العملی در یک موقعیت جدیدی قرار میگیرد وتصمیمی برای آن موقعیت جدید میگیرد واین تصمیم نه چندان آگاهانه ونه چندان اختیاری است، فضایی ایجاد میشود که باید به آن عکس العمل نشان دهید.

در انتخاب موضعی مناسب برای خود در برابر انتظارات دیگران، شما نقش خاصی را دارید تفسیر میکنید واین نقش خاص به ما معنا وموقعیتی متمایز از موقعیت دیگران میبخشد واین موقعیت متمایز را هویت می گوییم.

مثال: با ازدواج نقش جدید وانتظار جدید در شرایط اجتماعی برای شما ایجاد میشود. انتظار جدید موقعیت اجتماعی جدیدی را برای شما ایجاد میکند. همین موقعیت جدید برای شما معنا وتمایز ویژه ای را ایجاد میکند. با بچه دار شدن همینطور، با پذیرش یک شغل همینطور، با دانشجوی دانشگاه اما صادق شدن همینطور و ...

حرکت در فضاهای مختلف اجتماعی، نقشها، ارزشها والگوهای متعدد برای ما ایجاد می کندوما دائماً در چنین شرایطی شناور هستیم. (با اقتضائاتت زمانه در حال تغییر هستیم.)

مثال: در یک کلاس ما فقط شنونده هستیم، در یک کلاس پرسشگری فعال، در دیگری ممکن است منتقدی تند باشیم و ... واین کاملاً بستگی به فضای کلاسی دارد که ما در درون آن قرار گرفتهایم. نقش ما در هر کلاس عوض خواهد شد. هرچندما یک فرهنگ کلی در تصویر پیشینه رابطه استاد وشاگرد داریم اما نقشهای ان میتواند در هر فضا متفاوت باشد. بدین ترتیب چیزی که بناست چیستی ما را در هر موقعیت نشان دهد بسیار شناور است.